باشد ، براى اينكه از يك طرف مىگويد ، پروردگارا اين گمراه را بيامرز و از طرفى ديگر مىگويد ؛ روز قيامت روزى است كه مال و فرزندان به كار نمىآيند و تنها در آن روز قلب سليم فايده مىبخشد . اتفاقا همين نكاتى را كه ما به كمك شواهد و قرائن از آيه مىفهميم قرآن خود صريحا « 1 » به‌عنوان اعتذار بيان فرموده است . « 2 » س 69 - دعايى كه ابراهيم عليه السّلام در حق پدر نموده در آيهء 86 سورهء مباركهء شعراء با لفظ « أب » ذكر شده است : « وَ اغْفِرْ لِأَبِي إِنَّهُ كانَ مِنَ الضَّالِّينَ » و در آيهء 41 سورهء مباركهء ابراهيم بالفظ « والدىّ » آمده است : « رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَ لِوالِدَيَّ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسابُ » ، حال از اين دو تعبير چه فهميده مىشود ؟ ج - يكى از لطائفى كه در آيه است و شاهد بر مدّعاى ما است اين است كه از پدر و مادر خود به كلمهء : « والدىّ » كه جز بر پدر و مادر صلبى اطلاق نمىشود تعبير كرده ، و در آيهء ديگر كه كلمهء « أب » را به كار برده به غير پدر هم اطلاق مىشود ، و همچنين در ساير آياتى كه اسم آزر برده شده از او به أب تعبير كرده است ، و اين كلمه همان‌طورى كه گفتيم به غير پدر از قبيل جدّ و عمو و كسانى ديگر نيز اطلاق مىشود از آن جمله در خود قرآن از ابراهيم كه جدّ يعقوب است و همچنين از اسماعيل كه عموى اوست به پدر تعبير كرده است . « 3 » و نيز آنجا كه كلام يوسف را حكايت مىكند چنين مىفرمايد : « وَ اتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبائِي إِبْراهِيمَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ » « 4 » با اينكه اسحاق جدّ يوسف و ابراهيم جدّ

--> ( 1 ) . سورهء توبه ، آيهء 113 - 114 . ( 2 ) . الميزان ؛ ج 7 ، ص 231 . [ با تصرف ] ( 3 ) . ر . ك : سورهء بقره ، آيهء 133 . ( 4 ) . سورهء يوسف ، آيهء 38 .